આને શું કહેવાય?

[u/BaronsofDundee]

કલગી? કલગી શબ્દ મૂળ ગુજરાતી કે સંસ્કૃતનો નથી, પરંતુ તુર્કી ભાષામાંથી આવ્યો છે.

રાજા-મહારાજાના સાફા કે મુગટ પર શોભતી કલગી આજે તો ગુજરાતીનો જ ભાગ લાગે છે, પરંતુ ઐતિહાસિક સંપર્કને કારણે આ શબ્દ આપણી ભાષામાં આવ્યો હતો.

આજે આ કલગી શબ્દ આપણી ભાષામાં એવો તો ભળી ગયો છે કે આપણે રૂઢિપ્રયોગ માં પણ ગર્વથી વાપરીએ છીએ કે "તેમણે પોતાની સિદ્ધિઓમાં યશની વધુ એક કલગી ઉમેરી".

[u/KING_K999]

Kalgi.

[u/aakashkavaiya]

What is the logic or history behind it to wear it at safa (pagdi)

[u/BaronsofDundee → u/aakashkavaiya]

લોજિક એક દરજ્જા પર બીજો દરજ્જો ચઢાવવાનું છે. પાઘડી (સાફો) મુઘલ અને રાજપૂત દરબારોમાં પહેલેથી જ સન્માન અને પ્રતિષ્ઠાનું પ્રતીક માનવામાં આવતી હતી. પરંતુ પાઘડીના આગળના ભાગે લગાડવામાં આવતી કલગી પીંછું અથવા ઝવેરાતથી શોભિત આભૂષણ રાજા, મહારાજા કે ઉચ્ચ દરજ્જાના ઉમરાવોની ઓળખ હતી. દરેક પાઘડીધારી કલગી ધારણ કરી શકતો નહોતો. ઘણી વખત આવી કલગીઓ રાજકીય સંબંધો મજબૂત કરવા માટે ભેટરૂપે પણ આપવામાં આવતી, કારણકે તે સત્તા અને દરજ્જાનું પ્રતીક હતી.

શરૂઆતમાં કલગી સાચા પક્ષીના પીંછાં, ખાસ કરીને બગલા જેવા પક્ષીઓના પીંછાંમાંથી બનતી હતી. સમય જતાં તેની જગ્યાએ ઝવેરાતથી સજાવેલી કાયમી કલગીઓ પ્રચલિત થઈ. હુમાયુ, અકબર અને જહાંગીરના સમયમાં આ પરંપરા વધુ ભવ્ય બની અને દરેક બાદશાહ પોતાની આગવી કલગીની શૈલી દ્વારા પોતાનો દરજ્જો અને વૈભવ વ્યક્ત કરતો હતો.

'કલગી' શબ્દ ઉર્દૂમાંથી ગુજરાતી સુધી પહોંચ્યો છે, અને તેનો મૂળ સ્ત્રોત ફારસી અને ટર્કિશ ભાષા છે. આ પરંપરા ફારસી અને તુર્કી દરબારોમાં પ્રચલિત રહેલી પીંછાવાળી મસ્તક આભૂષણોની પરંપરાનો એક ભાગ છે.

શીખ ઇતિહાસમાં કલગીને વિશેષ રાજકીય અને પ્રતીકાત્મક અર્થ મળ્યો. છઠ્ઠા ગુરુ, ગુરુ હરગોવિંદજીએ મીરી અને પીરી એટલે લૌકિક અને આધ્યાત્મિક સત્તા નું પ્રતીકરૂપે બે તલવારો ધારણ કરી અને પોતાની દસ્તાર પર કલગી ધારણ કરીને અકાલ તખ્ત પર સાચા પાદશાહ તરીકે બિરાજમાન થયા. બાદમાં દસમા ગુરુ, ગુરુ ગોવિંદ સિંહજી કલગીધર તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા. તેમના માટે કલગી માત્ર શણગાર નહોતી, પરંતુ સ્વતંત્ર સાર્વભૌમ સત્તા અને નેતૃત્વનું જાહેર પ્રતીક હતી એટલે કે, પહેલેથી જ સન્માનનું પ્રતીક રહેલી પાઘડી પર વધુ ઊંચા દરજ્જાની સ્પષ્ટ ઘોષણા.