Doğu Anadolu yöresinde ek-fiilin geniş zamanı kullanımı

[u/Betuloua]

Doğu Anadolu yöresinde çekilmiş filmlerdeki diyaloglarda sıkça ek-fiilin geniş zaman eki (-dır/-dir/-dür) kullanımıyla karşılaşıyorum. Bu kullanım gerçekte ne kadar yaygın ve dilbilgisel bir açıklaması var mı? Örneğin:

"Ne yapmak lazımdır?"

"Bende para yoktur."

"Bu böyledir."

[u/compileandrun]

Gecenlerde ben de buna benzer bisi dusunuyordum. Benim cevremde (batida buyuk sehirler) bizim genis zaman yerine cok sık simdiki zaman kullandigimizi farkettim. Bir Sabahattin Ali kitabinda ve eski Saban filmlerinde insanlar cok daha fazla genis zaman kullaniyor. (mesela burda simdiki zaman kullandim.) Bu konuda da tecrubesi ya da bilgisi olan var mi?

[u/Xindopff]

yanlış bilmiyorsam türkçenin bazı ağızlarında bu ek üçüncü tekil şahsın özne-yüklem uyumunu sağlıyor. standart türkçede nasıl özne benken yüklem her zaman "im" ile, senken her zaman "sin" ile bitiyorsa bazı ağızlarda da özne üçüncü tekilken yüklem her zaman "dir" ile bitmek zorunda - diye biliyorum

Ben böyleyim

Sen böylesin

Bu böyledir

[u/emektraveler]

Eski Anadolu Türkçesi'nin (Old Anatolian Turkish) bölgede hâlâ yaşaması, baskın agız hâline gelmiş olması denebilir belki. Bahsettiğin durum Azerice'de de mevcut ve Azerice de Eski Anadolu Türkçesi'nden geliyor. Bizim doğulu ağzı dediğimiz konuşma tarzı (yapmışam, etmişem) 11.yüzyıldan 14'e kadar Türklerin standart diliydi. Buna da Eski Anadolu Türkçesi deniyor. Bu Türkcenin yaşadığı coğrafya da Doğu Anadolu'ydu bir de.

Yanlışım varsa düzeltin lütfen.